Czy moje dziecko dobrze widzi?

Czy moje dziecko dobrze widzi?
Fotolia

Oczy są zwierciadłem duszy; oczko w głowie; sokoli wzrok – wiele z tych i podobnych fraz słyszymy co najmniej kilka razy w tygodniu. Wzrok to jednej z najdoskonalszych kanałów odbioru informacji – szybki i uznawany za niezawodny. Nie dziwi więc troska rodziców i opiekunów o to, aby ich dziecko miało dobry wzrok.

Rzut okiem z brzucha mamy

Oko zaczyna rozwijać się już w drugim tygodniu okresu prenatalnego (płodowego). Początkowo tworzenie się poszczególnych elementów oka, u wszystkich dzieci przebiega tak samo. Około dziewiątego tygodnia wykształcona zostaje powieka, która już pod koniec drugiego miesiąca zaczyna zrastać się ze szczeliną powiekową. Ten moment określany jest mianem krytycznego, gdyż w tym czasie występuje najwięcej zaburzeń rozwoju oka spowodowanych wadami genetycznymi i innymi czynnikami. Dopiero około siódmego miesiąca życia płodowego dziecko na nowo może otworzyć szczelinę powiekową.

Jak rozpoznam, że moje dziecko ma chore oczy?

Warto pamiętać, że oko noworodka jest około 35 proc. mniejsze niż dorosłego człowieka. Długość gałki ocznej w chwili narodzin wynosi około 15 – 16 mm i zwiększa się gwałtownie do 20 mm przez pierwsze dwa lata życia. Natomiast szerokość szpary powiekowej u noworodka jest niemal taka sama jak u kilkuletniego dziecka, ale wysokość jest prawie o połowę mniejsza. W chwili narodzin mięsień źrenicy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, co jest przyczyną występowania wąskiej źrenicy u dzieci.

Rodzic nie musi się martwić, że coś przegapi, bo o najpoważniejszych uszkodzeniach wzroku noworodka  (np. widocznych ubytkach i defektach oka i powiek), wiadomo tuż po narodzinach. Inne, mniej widoczne, ujawniają się po kilku tygodniach, miesiącach, a nawet latach (w tym choroby genetyczne, np. barwnikowe zwyrodnienie siatkówki).

Do niepokojących objawów świadczących o uszkodzeniach oka należą :

  • mimowolne opadanie powiek,
  • ciągła ruchliwość gałki ocznej,
  • brak reakcji na ostre światło,
  • brak reakcji na ludzkie twarze,
  • nadmierne tarcie oczu,
  • nie otwieranie oczu,
  • wydzieliny z kanalików łzowych.

Mały profesor – kiedy dziecko dostanie okulary

Zaburzenia w ostrości widzenia, czyli krótkowzroczność, nadwzroczność u dziecka ujawnić mogą się dopiero około 2. lub 3. roku życia, gdyż wiąże się to z naturalnym rozwojem oka. Wyjątkiem są tu dzieci, które rodzą się z zaćmą wrodzoną lub bez soczewki. Co ważne, lekarz może zaobserwować nieprawidłowości na USG jeszcze, gdy dziecko jest w brzuchu mamy. Tacy “pacjenci” bardzo szybko zaopatrywani są w sztuczną, wszczepianą soczewkę po to, by jak najprędzej korygować ich wzrok i stymulować jego rozwój.

Diagnoza czy wyrok? Moje dziecko ma problemy ze wzrokiem

Widzenie to złożona umiejętność. Składa się na nią nie tylko sprawne oko, ale i połączenia nerwowe oka z mózgiem oraz działanie samego mózgu (a konkretnie płatów potylicznych). Zdarza się, że dzieci nie potrafią wykonać jakiegoś zadania wzrokowego, ale nie musi to oznaczać, że mają wadę czy chorobę wzroku.

Dobra diagnoza okulistyczna musi być wykonana przez okulistę małych dzieci (cierpliwego i dokładnego). Dodatkowo ważna jest też funkcjonalna ocena widzenia, tzn. dziecko może funkcjonować znacznie lepiej albo znacznie gorzej w porównaniu do tego, jak sprawne ma oczy. Oceny takiej dokonują tyflopedagodzy i rehabilitanci wzroku. Pomocna może być też ocena psychologiczna gdyż fakt, że dziecko nie utrzymuje z rodzicem kontaktu wzrokowego, nie musi oznaczać problemów wzrokowych, a bardziej złożone, tj. dotyczące rozwoju psychoruchowego.

Jeżeli nasze dziecko ma wadę wzroku (np. krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm) sprawa jest prosta, bo okulary rozwiązują problem i nie ma już potrzeby kontaktowania się z innymi  specjalistami. W przypadku, gdy okulary pomagają niewiele lub w ogóle, warto udać się właśnie do tyflopedagoga, rehabilitanta wzroku. Dzieciom z zezem może pomóc też ortoptyk/optometrysta. To co ważne w takich przypadkach, to rozsądne pomaganie dziecku zgodne z jego możliwościami wzrokowymi. Nasze dziecko być może nie zostanie lekarzem czy strażakiem, ale  będzie mogło być prawnikiem, programistą, notariuszem czy wykładowcą.

Chronologiczny wykaz tego, co nasza pociecha powinna umieć zobaczyć w zależności od wieku

Narodziny do pierwszego miesiąca życia: krótki czas aktywności ruchowej dziecka – krótka czujność wzrokowa; reaguje na światło (odwraca głowę w kierunku okien i lamp, wpatruje się w okna, światła, jasne ściany); preferuje umiarkowane światło; reaguje na ruch – częściej patrzy na obiekty ruchome niż statyczne; reaguje na bodźce wzrokowe o wysokim kontraście głównie czarno – białe; dłużej patrzy na wyraziste wzory niż na obiekty o jednolitym kolorze; reaguje na twarze; krótko skupia (fiksuje) wzrok – jednoocznie, naprzemiennie; ma trudności z koordynacją ruchów oczu podąża wzrokiem za poruszającym się obiektem (śledzi) w linii poziomej (na początku bez przekraczania linii środkowej ciała), brak płynności śledzenia, może nie nadążać ruchami oczu za obiektem; przenosi spojrzenie wolno i nieprecyzyjnie; ostrość wzroku – mieści się w przedziale od 0,05 do 0,025 (dojrzałe oko w normie ostrość = 1); pole widzenia – reaguje wzrokowo w obszarze do 20º;

2 – 3 miesiąc życia: dziecko wpatruje się w obiekty o jaskrawych barwach i złożonych wzorach, dłużej patrzy na obiekty żółte i czerwone; dłużej patrzy na ruchome obiekty; bada wzrokowo bliskie otoczenie – leżąc w łóżeczku patrzy na poduszkę, karuzelę z zabawkami, przewijak, szczebelki łóżeczka itp.; bada wzrokowo twarz – przygląda się wewnętrznym elementom twarzy: oczy, nos, usta; skupia wzrok częściowo obuocznie, dłużej utrzymuje spojrzenie; śledzi w linii poziomej, pionowej i po okręgu; śledzi ruch osób poruszających się w pobliżu; szybciej i bardziej precyzyjnie przenosi spojrzenie między obiektami znajdującymi się w podobnej odległości od oczu; początki koordynacji obu oczu, początki rozwoju zbieżności;  rozwija się zdolność akomodacji – czyli szybciej przenosi spojrzenie z obiektów bliższych na oddalone; nawiązuje i utrzymuje kontakt wzrokowy, uśmiecha się w interakcji z dorosłym (uśmiecha się do przedmiotów przypominających twarz); zaczyna patrzeć na swoje rączki; zaczyna wyciągać rączki w kierunku obiektów wzrokowych; przenosi spojrzenie w kierunku źródła dźwięku, także poza centralną część pola widzenia; dłużej patrzy na nowe obiekty; w wieku trzech miesięcy ostrość wzroku wzrasta do 0,1; ma dobrą wrażliwość na kontrast; pole widzenia obejmuje obszar około 30 – 40º;

3 – 5 miesiąc życia: dziecko bada wzrokowo swoje dłonie – obserwuje ruchy palców; szybko przenosi spojrzenie i zainteresowanie z jednego przedmiotu na inny; sięga w kierunku wiszących przedmiotów i chwyta je; rozpoznaje obiekty, które nadają się do chwycenia; przenosi zabawki do ust pod kontrolą wzroku; skupia wzrok (fiksuje) obuocznie, widzi przestrzennie; znacznie rozszerza się zasięg widzenia i zasięg uwagi wzrokowej – obserwuje upadające zabawki, oddalające się osoby; ma prawie pełne pole widzenia;

5 – 7 miesiąc życia: dziecko ma w pełni skoordynowane ruchy obu oczu; precyzyjnie, szybko akomoduje (przenosi wzrok z bliży do dali); śledzi we wszystkich kierunkach spojrzenia; wykonuje szybkie i dokładne ruchy sakkadowe (przerzuca wzrok); ma pełną lub zbliżoną do pełnej ostrość wzroku; ma pełne lub prawie pełne pole widzenia; rozwija koordynację oko – ręka; manipuluje przedmiotami pod kontrolą wzroku; przejawia początki pamięci wzrokowej, rozpoznaje wzrokowo znane mu osoby i obiekty; odmiennie reaguje na różny wyraz twarzy, potrafi różnicować wyraz szczęścia, zaskoczenia i strach;

7 – 12 miesiąc życia: dziecko patrzy na małe przedmioty, podąża wzrokiem za nimi, sięga po coraz mniejsze obiekty (rozwija koordynację oko – ręka w oparciu o małe obiekty), widzi otworki, zagłębienia i wkłada w nie palce; manipuluje małymi obiektami pod kontrolą wzroku, w złożonych obiektach wyróżnia szczegóły, precyzyjnie do nich sięga i manipuluje nimi; sprawnie dokonuje obserwacji i poznania nowych obiektów; zaczyna się interesować obrazkami i przewraca strony w książeczkach pod kontrolą wzroku: rozwija się pamięć wzrokowa, dziecko rozróżnia członków rodziny i obcych; podąża w kierunku bodźców wzrokowych; naśladuje niektóre ekspresje twarzy i proste czynności; nawiązuje kontakt wzrokowy z dorosłymi ze znacznej odległości, patrzy na to samo, co dorosły; przenosi uwagę wzrokową z osoby na obiekt;

Drugi rok życia dziecka: wzrok jest w tym okresie dominującym sposobem porozumiewania się ; wzrok służy uczeniu się przez naśladownictwo; wzrok pełni istotną funkcję w integrowaniu informacji pochodzących z różnych zmysłów; rozszerza się zasięg widzenia dziecka, rozwija się wzrokowa orientacja w przestrzeni; niektóre dzieci w tym okresie osiągają pełną ostrość wzroku; intensywnie rozwijają się rozróżnianie, rozpoznawanie obiektów; dziecko jest w stanie długo utrzymać uwagę na przedmiocie eksploracji; przejawia większe zainteresowanie nowymi obiektami i zdarzeniami; jest podatne na kierowanie jego uwagą wzrokową, zabiega o wspólne wykonywanie aktywności (pole uwagi wzrokowej); naśladuje gesty; rozwija się pamięć wzrokowa; rozwija się umiejętność identyfikowania konkretnych obiektów i czynności, a także ich identyfikowanie na obrazkach; na podstawie informacji wzrokowych dziecko rozpoznaje i nazywa charakterystyczne cechy przedmiotów i ludzi; dobiera bryły geometryczne według kształtu;

3 – 5-letnie dziecko: dobiera konkretne przedmioty i ich reprezentacje wg koloru, kształtu, wielkości i funkcji; rozróżnia i identyfikuje kształty i szczegóły na obrazkach; dobiera obrazki przedmiotów do konkretnych przedmiotów i obrazków; rysuje linie i kształty według wzoru; odróżnia małe obiekty wzrokowe; rozróżnia, rozpoznaje i identyfikuje barwy i ich odcienie; identyfikuje obraz przedmiotu na podstawie częściowo widocznego elementu; składa obiekt z części; identyfikuje zdarzenia na obrazkach i opowiada historyjki obrazkowe;

5 – 7-letnie dziecko: identyfikuje i odtwarza figury i znaki abstrakcyjne; dobiera figury na podstawie pojedynczego szczegółu; identyfikuje i nazywa brakujące szczegóły na obrazku; rozpoznaje i identyfikuje podobieństwa i różnice w zakresie liter i wyrazów; identyfikuje i odtwarza pojedyncze znaki i układy znaków, litery pisane różnymi rodzajami druku; identyfikuje wyrazy (czyta); odtwarza znaki abstrakcyjne z pamięci (pisze).

Pisząc artykuł korzystałam z:
1. Bartel H., 2009, Embriologia medyczna ilustrowany podręcznik, Warszawa, PZWL;
2. Kozłowska K., 2005, Zarys embriologii z elementami biologii rozwoju,Gdańsk, Akademia
Medyczna w Gdańsku, s. 219-223;
3. Molska M., 2008, Rozwój widzenia u dzieci, [w:] Izoptyka, wrzesień 2008,
http://www.jzo.com.pl/pl/pages/content/25,numery-2008.html (21.04.2010r.) s. 13-15;
4. Majewski T., 2001, Dzieci z uszkodzonym wzrokiem i ich edukacja,[w:] Poradnik dydaktyczny dla nauczycieli realizujących podstawę programową w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum z uczniami niewidomymi i słabo widzącymi, pod. red. Stanisława Jakubowskiego, Warszawa, Ministerstwo Edukacji Narodowej,
5. Walkiewcz-Krutak M., Tabela rozwoju widzenia małego dziecka, Warszawa.

Magdalena Kokot, logopeda i tyflopedagog

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Rating*